CHOROBY TARCZYCY
Tarczyca - gruczoł tarczowy (glandula thyroidea) jest jednym z najważniejszych gruczołów wewnętrznego wydzielania.

W Polsce choroby tarczycy są bardzo rozpowszechnione, są one najczęstszymi chorobami układu wydzielania wewnętrznego. Kilkakrotnie częściej występują u kobiet niż u mężczyzn.
Tarczyca jest gruczołem niewielkim o masie 20- 30 gramów, umiejscowionym w przedniej części szyi, na wysokości krtani. Składa się z dwóch płatów bocznych i cieśni. Przy ruchach połykowych unosi się ku górze.
Tarczyca produkuje hormony- tyroksynę (T4), trójjodotyroninę (T3), kalcytoninę. Hormony te są magazynowane w pęcherzykach tarczycy skąd przedostają się w zależności od zapotrzebowania organizmu do krwi. Wydzielanie hormonów tarczycy jest regulowane przez hormon tyreotropowy (TSH) przysadki mózgowej i czynnik uwalniający podwzgórza (TRH).
Miąższ tarczycy zbudowany jest z pęcherzyków gruczołowych, których wnętrze wypełnia wydzielina zwana koloidem, zawiera białko tyreoglobulinę, w której znajdują się zmagazynowane hormony tarczycy. W miąższu tarczycy znajdują się również komórki wytwarzające hormon zwany kalcytoniną, który wraz z parathormonem wydzielanym przez drobne gruczoły przytarczyczne (leżące na tylnej powierzchni tarczycy) reguluje gospodarkę wapniowo- fosforową organizmu.
Funkcja gruczołu tarczowego w dużej mierze zależna jest od czynnika zewnętrznego, którym jest jod. Przeciętna dieta zawiera 100 do 200 mikrogramów Jodu dziennie i taka ilość wystarcza na pokrycie zapotrzebowania tarczycy do produkcji hormonów. Przy braku lub niedoborze jodu w pożywieniu tarczyca ulega powiększeniu co uwidacznia się na zewnątrz w postaci tzw. wola. Takie zaburzenia w pracy tarczycy (wole) ma około 15% mieszkańców naszego kraju (cztery razy więcej kobiet niż mężczyzn) Powierzchnia tarczycy nie zmienionej chorobowo jest gładka, a cały gruczoł miękki. Stwardnienie lub wyczuwalne guzki przemawiają za zmianą chorobową.
Tarczyca jest bardzo ważnym gruczołem ponieważ odpowiada za funkcjonowanie wszystkich komórek naszego organizmu i kontroluje przemianę materii.
Działanie hormonów tarczycy na ustrój:
Wywierają wpływ na rozwój wzrost i dojrzewanie wielu narządów np. rozwój włókien nerwowych, chrząstek wzrostowych, są niezbędne do komórkowych przemian energetycznych i metabolicznych, syntezy białek, utrzymania stałej temperatury ciała, czynności układu sercowo- naczyniowego, motoryki jelit. Regulują pracę układu nerwowego, mięśniowego i krążenia.
Wole to każde fizykalnie stwierdzane powiększenie tarczycy. Wole jest najważniejszym zauważalnym, objawem niedoboru jodu w organizmie.
Polska jest obszarem gdzie spożycie jodu jest niewystarczające stąd konieczność np. jodowania soli.
Opierając się na kryterium spoistości wyróżniamy: wole miąższowe, miąższowo- guzkowe i guzkowe. Natomiast na podstawie stanu czynnościowego tarczycy może występować wole z prawidłową czynnością hormonalną tarczycy (eutyreozą) czyli wole obojętne, wole z
nadczynnością (hipertyreozą) lub wole z niedoczynnością (hipotyreozą). Niewielkie powiększenie tarczycy z reguły nie powoduje dolegliwości, ale już duże wole może uciskać tchawicę, utrudniać połykanie. Nie leczone wole grozi powikłaniami- może być przyczyną nadczynności lub niedoczynności tarczycy.
Wole obojętne lub endemiczne (nagminne) występuje najczęściej na obszarach ubogich w jod. Leczenie zachowawcze polega na podawaniu preparatów zawierających jod i hormony tarczycy. Zapobieganie wolu obojętnemu polega na zwiększeniu ilości spożywanego jodu np. poprzez zwiększenie spożycia ryb morskich, stosowaniu jodowanej soli kuchennej.
Zapalenie tarczycy obejmuje wiele chorób wywołujących zmiany o charakterze ostrym, podostrym lub przewlekłym.
Ostre zapalenie tarczycy jest rzadko spotykaną chorobą wywoływaną najczęściej przez baterie. W zmienionej tkance tarczycowej mogą powstawać ropnie i ogniska martwicy. Tarczyca staje się twarda i bolesna na dotyk, połykanie jest utrudnione
Podostre zapalenie tarczycy polega na rozwinięciu się zmian pod wpływem np. wirusów, występuje ból szyi, gorączka, obrzmienie tarczycy.
Przewlekłe zapalenie tarczycy- najczęściej spotykaną postacią jest choroba Hashimoto czyli zapalenie tarczycy autoimmunologiczne. Rozwija się na podłożu zaburzeń układu odporno-ściowego, które prowadzą do autoagresji wtedy substancje pochodzące z własnej tarczycy są traktowane przez organizm jak ciała obce (antygeny) i produkowane są przeciw nim przeciwciała, które uszkadzają tkankę tarczycową. W wyniku choroby może dojść do niedoczynności tarczycy, a w surowicy krwi chorego stwierdza się charakterystyczne przeciwciała.
Przyczyny chorób tarczycy:
- Niedobór jodu lub nadmiar,
- infekcje wirusowe lub bakteryjne,
- czynniki genetyczne,
- promieniowanie jonizujące- rentgenowskie,
- dieta bogata w szkodliwe związki chemiczne.

Niedoczynność tarczycy jest spowodowana niedoborem lub brakiem hormonów tarczycy. Niedobór hormonów tarczycy najgroźniejszy jest dla dzieci, bo prowadzi do zahamowania ich rozwoju fizycznego i umysłowego. Niedoczynność od urodzenia- charakteryzuje się zahamowaniem wzrostu (karłowatością) i niedorozwojem umysłowym (kretynizmem). Te kliniczne objawy niedoczynności tarczycy u dzieci pojawiają się najczęściej wiele tygodni po porodzie i są już nieodwracalne. Dlatego wprowadzono badanie przesiewowe u wszystkich noworodków, wykonywane z kropli krwi w pierwszym tygodniu życia, aby po rozpoznaniu niedoczynności tarczycy jak najwcześniej rozpocząć leczenie substytucyjne hormonami tarczycy, które musi być prowadzone konsekwentnie do końca życia.
Niedoczynność rozwijająca się u dorosłych powoduje powstanie tzw. obrzęku śluzakowatego. Następuje wtedy spowolnienie przemiany materii przejawiające się: osłabieniem, sennością, spowolnieniem mowy, głos staje się ochrypły i gruby, pojawia się obrzęk powiek, skóra staje się sucha, blada, chłodna, występuje skłonność do wypadania włosów, zaparć, podatność na przeziębienia, kłopoty z pamięcią,
skłonność do depresji, apatia.
Nadczynność tarczycy.
Jest kilka przyczyn tej choroby. Najczęstsze to:
- Wole guzkowe nadczynne czyli tzw. guzki gorące lub autonomiczne. Produkują one w nadmiarze hormony tarczycy bez kontroli układu nerwowego, niezależnie od potrzeb organizmu, są przyczyną około 50% wszystkich przypadków nadczynności.
- Choroba Gravesa- Basedowa zaliczana do tzw. schorzeń autoimmunologicznych czyli źle funkcjonujący układ odpornościowy pobudza tarczycę do wytwarzania zwiększonej ilości hormonów. Najczęściej chorują kobiety w okresach przestrojenia hormonalnego organizmu. (okres dojrzewania, przekwitania). Charakterystyczny w tej chorobie jest wytrzeszcz gałek ocznych (u 1/3 chorych)
Zespół objawów chorobowych charakterystycznych dla nadczynności tarczycy (związany z przyspieszeniem przemiany materii):
przyspieszona czynność serca (kołatania), niepokój, ruchliwość, nadpobudliwość, utrata ciężaru ciała (chudnięcie) mimo apetytu, bóle głowy, biegunki, wzrost ciepłoty ciała, drżenia rąk, wysokie ciśnienie tętnicze (jego ampituda), nadmierne pocenie się, chorzy łatwo się męczą.
Aby dbać o prawidłową czynność tarczycy musimy się odpowiednio odżywiać. Zalecane są owoce, warzywa, rośliny strączkowe, ryby morskie, nabiał, sól jodowana.
Przy nadczynności tarczycy musimy organizmowi dostarczyć zwiększoną ilość energii. Dostarczamy składniki pokarmowe w zwiększonej ilości- węglowodany, powinny pochodzić z pokarmu głównie roślinnego (produkty zbożowe, niełuskany ryż, warzywa i owoce). Ponieważ białka organizmu ulegają wzmożonemu rozpadowi konieczna jest dieta bogatobiałkowa zawierająca jaja kefiry, jogurty, sery, chude mięso (indyk, królik, kurczak, cielęcina) i chude gatunki ryb (sandacz, dorsz, szczupak). Powinniśmy zrezygnować z tłuszczów pochodzenia zwierzęcego na korzyść tych pochodzenia roślinnego: oliwa z oliwek, olej sojowy, słonecznikowy, kukurydziany. Do przygotowywania potraw używać soli jodowanej, pić dużo płynów, np. herbata owocowa, soki naturalne, kefir, woda mineralna.
Badania pomocne do rozpoznania chorób tarczycy:
Ultrasonografia- określa rozmiary tarczycy, ewentualnie wykrywa guzki.
Badania krwi- poziom T4, T3, TSH.
Scyntygrafia- stwierdza, które obszary gruczołu są nadczynne, a które nie produkują hormonów
Biopsja cienkoigłowa (z badaniem histopatologicznym) guzków tarczycy- umożliwia stwierdzenie czy zmiany są łagodne czy złośliwe .
Metody leczenia:
Wole- gdy jest bez guzków stosuje się preparaty jodowe lub hormony tarczycy.
Niedoczynność tarczycy- podaje się leki, które zastępują organizmowi brakujące hormony.
Nadczynność tarczycy- podaje się leki hamujące nadmierną produkcję hormonów lub leczy się jodem radioaktywnym, który niszczy chore komórki tarczycy. Niekiedy gorące nadczynne guzki usuwa się operacyjnie, natomiast guzki zimne trzeba usunąć aby nie rozwinął się z nich nowotwór tarczycy.