Ospa wietrzna (Varicella) jest powszechnie występującą ostrą chorobą zakaźną. Wywoływana jest przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV- varicella- zoster virus) VZV jest wirusem o wysokiej zakaźności. Wirus ten wywołuje ospę u osób podatnych na zakażenie oraz półpasiec u osób po przebytej wcześniej ospie, u których przetrwał on w postaci utajonej. W Polsce  corocznie zapada na ospę wietrzną ponad 100 tysięcy osób, głównie zimą i wczesną wiosną. Najczęściej chorują dzieci od 1 do 14 roku życia.

Okres wylęgania choroby wynosi od 14 do 21 dni.

Drogi przenoszenia zakażenia:

z człowieka na człowieka najczęściej drogą kropelkową, także z powietrzem na niedalekie odległości (stąd nazwa wietrzna). Zachorowanie kobiety w ciąży prowadzi do przezłożyskowego zakażenia płodu.

Od chorego można się zarazić już 2 dni przed pojawieniem się wysypki, aż do czasu przyschnięcia pęcherzyków. Uważa się, że odporność po naturalnym zakażeniu utrzymuje się przez całe życie.

Zaraźliwość jest bardzo duża. Prawdopodobieństwo zakażenia od chorego domownika wynosi 90%. U ogólnie zdrowych dzieci ospa jest chorobą o łagodnym przebiegu i niskiej śmiertelności, natomiast u młodzieży i dorosłych może przebiegać ciężko, a nawet zagrażać życiu.  

Objawy ospy wietrznej: przez 1 do 2 dni bóle głowy, kończyn, niewielka gorączka i złe samopoczucie. Po 2 do 3 dniach następuje wysyp wykwitów, drobnych czerwonych plamek rozrzuconych nieregularnie po tułowiu, twarzy i owłosionej skórze głowy. Powstają z nich pęcherzyki wypełnione początkowo wodnistym a następnie mętnym płynem. Stopniowo pęcherzyki przysychają z tworzeniem dołków. Strupki odpadają po 2 do 3 tygodniach, częściowo z pozostawieniem białych blizn, szczególnie po zadrapaniach. Może występować kilka rzutów wysypki. Dlatego na skórze są obecne wykwity w różnych stadiach rozwoju. Często zmiany występują na błonach śluzowych, szczególnie jamy ustnej, krtani, spojówek, strun głosowych. Chorobę rozpoznaje się na podstawie zmian klinicznych.

Przebieg choroby u dzieci jest zazwyczaj łagodny, tylko w 1 do 2% przypadków ospa wietrzna przebiega z powikłaniami.

Możliwe powikłania ospy:

-          wtórne nadkażenia bakteryjne miejscowe (ropnie) bądź ogólne

-          zapalenie rogówki oka,  węzłów chłonnych, oskrzeli,  płuc, mózgu, opon mózgowo- rdzeniowych

-          porażenie nerwów czaszkowych

-          zespół Reye'a

-          zapalenie wątroby, stawów, nerek

-          skaza małopłytkowa

Szczególnie ciężki przebieg ospy, prowadzący nawet do zgonu może występować:

-          u osób dorosłych powyżej 30 roku życia

-          u kobiet w ciąży

-          u noworodków, których matka zachorowała na ospę 5 dni przed porodem i do 2 dni po porodzie

-          u osób z wrodzonymi i nabytymi niedoborami odporności.

Gdy matka zarazi się w czasie ciąży- to u noworodka występuje wrodzony zespół ospy wietrznej pod postacią wielu wad np. wodogłowia, zaćmy.

Celem podawania leków przeciwwirusowych w leczeniu ospy wietrznej i półpaśca jest złagodzenie objawów i skrócenie czasu ich trwania u osób ogólnie zdrowych i u osób z obniżoną odpornością oraz zapobieganie i leczenie powikłań u osób z grup podwyższonego ryzyka, do których należą: noworodki, młodzież, dorośli (zwłaszcza kobiety w ciąży) i osoby z obniżoną odpornością.

Leczenie ospy wietrznej u ogólnie zdrowych dzieci polega przede wszystkim na łagodzeniu dolegliwości. Ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye'a podczas ospy przeciw-wskazane jest podawanie salicylanów i ich pochodnych,

Dostępna jest szczepionka przeciwko ospie wietrznej o nazwie Varilrix.

Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) po zakażeniu pozostaje w organizmie człowieka w stanie utajenia w przykręgowych zwojach nerwowych. Do reaktywacji zakażenia może dojść przy obniżeniu odporności organizmu, u osób w starszym wieku, u osób chorych na choroby nowotworowe, choroby krwi i inne. Wtedy choroba objawia się klinicznie jako półpasiec.

Półpasiec (zoster) charakteryzuje się występowaniem piekącego bólu  miejscowego, a następnie skupiskami pęcherzyków takich jak w ospie, w obrębie skóry unerwionej przez zapalnie zmieniony nerw (głównie w zwojach międzykręgowych lub w zwojach nerwów czaszkowych). Najczęściej wirus atakuje zwoje piersiowe, następnie szyjne, nerwu trójdzielnego, segmenty lędźwiowe, rzadziej kończyn. Ze względu na umiejscowienie cięższy przebieg kliniczny ma półpasiec oczny i uszny.

Półpasiec oczny może prowadzić do ślepoty, natomiast uszny do uszkodzenia słuchu. Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest neuralgia, którą definiuje się jako ból trwający dłużej niż miesiąc Jest ona rzadka u osób młodych natomiast najczęstsza u pacjentów powyżej 50 roku życia oraz pacjentów o obniżonej odporności. Neuralgia wymaga intensywnego leczenia lekami przeciwbólowymi i miejscowo znieczulającymi. Często niezbędna jest konsultacja specjalisty w leczeniu bólu.

W leczeniu półpaśca stosujemy leki przeciwwirusowe i objawowe.

Nie ma metod zapobiegania półpaścowi. Dlatego szybkie włączenie leczenia przeciwwirusowego w jego przebiegu jest najskuteczniejszym sposobem łagodzenia neuralgii popółpaścowej- najczęstszego powikłania półpaśca.

Półpasiec jest zakaźny- kontakt osób nie uodpornionych z chorym na półpasiec prowadzi do zachorowania na ospę wietrzną.

Powrót